Ένας μύθος
είναι μια αλληγορική διήγηση που αφορά πρόσωπα, καταστάσεις, πράξεις που
συνέβησαν κάπου, κάποτε. Ο χώρος και ο χρόνος είναι αρκετά απροσδιόριστοι.
Θυμίζουν τον τρόπο που όλα τα παραμύθια ξεκινάνε «μια φορά και έναν καιρό, σε
έναν τόπο μακρινό..». Eίναι διδακτικές διηγήσεις, που κρύβουν και εμπεριέχουν
πολλά από τα μυστικά, νόμους, μυστήρια του Σύμπαντος, του ανθρώπου και της
ψυχής.
Ο μύθος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παράδοσης όλων των πολιτισμών. Σκιαγραφεί
πάντα τον τρόπο σκέψης ενός λαού, ταυτόχρονα με τα ήθη, τα έθιμα, την λατρεία
του, τις συνήθειες, τους φόβους, τις ελπίδες του. Γεννήθηκε μαζί με την
ανθρώπινη σκέψη, την λατρεία, την τέχνη και τον πολιτισμό. Εκφράζει πάντα την
ανάγκη των ανθρώπων να εκδηλώσουν τα συναισθήματα τους, να μοιραστούν μια
στιγμή χαλάρωσης, να επικοινωνήσουν. Πιθανότατα οι πρόγονοι μας μαζεύονταν γύρω
από τη φωτιά και διηγούνταν μύθους, παρακινημένοι από την ίδια ανάγκη που ωθεί
σήμερα τη γιαγιά να κοιμίζει τα εγγόνια με τον ίδιο ακριβώς τρόπο… Και κάτι
τέτοιο είναι πράγματι συναρπαστικό, διότι μας δίνει την ευκαιρία να σκαφτούμε
ότι οι ανθρώπινες ανάγκες, η ανθρώπινη σκέψη, δεν αλλάζουν με το πέρασμα του
χρόνου, αλλά μεταφέρονται, θα λέγαμε, γονιδιακά από πατέρα σε γιο, από μητέρα
σε κόρη.
Οι μύθοι, λοιπόν, είναι ψυχολογικές και συμβολικές αλήθειες και επιπλέον
ιστορικές. Αυτές οι αλήθειες δονούν σε διαφορετικά επίπεδα συνείδησης κι έτσι
οι μύθοι εκφράζουν και ανταποκρίνονται σε πνευματικές, διανοητικές, ψυχολογικές
και ιστορικές πραγματικότητες. Δεν είναι ιστορικό ένα γεγονός το οποίο μετά
μυθοποιούμε. Οι μύθοι και οι θρύλοι δεν έχουν ιστορική και αρχαιολογική βάση
και λογική. Τα περιστατικά για τα οποία κάνουν λόγο δεν αποδεικνύονται πάντα με
την πρακτική ή πειραματική μορφή. Οι μελετητές και οι επιστημονικές απλά κάνουν
εικασίες με βάση τους μύθους και τους θρύλους.
Η διάκριση του μύθου γίνεται με βάση τα διάφορα φιλολογικά κριτήρια. Έτσι,
διακρίνεται ο μύθος από τον θρύλο, την λαϊκή παράδοση, την ιστορία. Ο μύθος
είναι προϊόν της ανθρώπινης φαντασίας και είναι καθαρά λειτουργικός. Γεννιέται
πάντα για μια συγκεκριμένη κατάσταση και με σκοπό να επενεργήσει κατά έναν
ορισμένο τρόπο. Γι’ αυτό και η σωστή ερώτηση δεν είναι αν «ο μύθος είναι
αληθινός» αλλά «για ποιον σκοπό αυτός δημιουργήθηκε».
Μέσα στο απέραντο πεδίο των μύθων σε παγκόσμιο επίπεδο περιληπτικά μπορούμε να
πούμε ότι συναντούμε τα εξής είδη:
Κοσμογονικοί-Κοσμολογικοί Μύθοι
Εσχατολογικοί Μύθοι
Θεογονικοί Μύθοι
Μύθοι πολιτιστικών ηρώων και σωτηριολογικοί
Μύθοι χρόνου και αιωνιότητας
Μύθοι ανανέωσης και αναγέννησης
Μύθοι που αναφέρονται σε ιδρυτές Θρησκειών (και ασκητές, αγίους)
Μύθοι Βασιλιάδβμ
Αιτιολογικοί Μύθοι (αίτια)
Ιστορικοί Μύθοι
Συμπερασματικά, λοιπόν, ο μύθος γίνεται ιστορία. Διατυπώνεται στην προφορική και στην γραπτή λαϊκή παράδοση και είναι αναπόσπαστο κομμάτι ενός λαού. Ο μύθος γεννιέται, αναπτύσσεται, εξελίσσεται, διαδίδεται και, κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες, δεν πεθαίνει. Ίσως αλλοιώνεται, μα δεν χάνεται. Οι μελετητές πάντα αναζητούν την αφετηρία και την πορεία της διάδοσης, ενώ οι μύθοι ταξιδεύουν επάνω σε εμπορικά πλοία και καραβάνια, διασχίζοντας θάλασσες, ερήμους, ολόκληρες ηπείρους. Οι μύθοι διαμορφώνουν μια λατρεία, έναν πολιτισμό, μια ιδεολογία, μία γλώσσα και γραφή. Έτσι λοιπόν, οι μύθοι πράγματι γίνονται ιστορία, δεν είναι απλές και τυχαίες αφηγήσεις.
Στις ημέρες μας καταφθάνει στους μελετητές σχετική αφθονία μύθων από το παρελθόν μας. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν παρατηρείται μόνο στο ελληνικό παρελθόν, αλλά και σε όλους τους πολιτισμούς. Έτσι η «μυθολογία» έχει αναχθεί σε επιστήμη. Τέλος, ακόμα και στις ημέρες μας δημιουργούνται, κατασκευάζονται μύθοι. Επάνω στα θεμέλια της πανάρχαιας μυθολογίας ιδρύθηκε και εξελίσσεται ως και σήμερα η λογοτεχνία. Ας μην παραλείψουμε όμως την ανάγκη της παρουσίας των μυθολογικών στοιχείων στις επιστήμες. Φιλοσοφία, ιατρική, μαθηματικά και τόσες άλλες επιστήμες ξεκίνησαν μόνο από μία μυθολογική ιδέα. Έτσι λοιπόν δημιουργήθηκαν και μύθοι για τους σεισμούς…
